जेनजी आन्दोलनले 'खरानी' बनाएको देशको तीन खम्बा

नयाँ बानेश्वरस्थित संसद् भवन आगजनीबाट पूर्ण रूपमा ध्वस्त भयो। दुईवटा प्रमुख बैठक कक्ष, दुवै सभाका सभाध्यक्ष, प्रधानमन्त्री, विपक्षी दलका नेता, संसदीय दलका प्रमुखहरूको कार्यकक्ष, सचिवालयका पदाधिकारीहरू एवम् कर्मचारीहरूका कार्यकक्ष, अन्य बैठक तथा कार्यक्रम हलहरू केही पनि जोगिएनन्; कुनै भौतिक संरचना सग्लो रहेन।

त्यति मात्र होइन, बैठक सञ्चालनका लागि प्रयोग हुने सम्पूर्ण प्राविधिक प्रणाली नष्ट भए। अडियो तथा भिडियो कन्फरेन्सिङ सिस्टम, युट्युब लाइभ प्रसारणका लागि प्रयोग हुने मास्टर कन्ट्रोल रुम (एमसीआर), र न्युज च्यानल तथा न्युज एजेन्सीहरूले प्रत्यक्ष रेकर्डिङ गर्ने मिडिया सेन्टर खरानी भए।

कम्प्युटर, मनिटर, डेस्कटप, सर्भर, क्यारेक्टर जेनरेटर मेसिन, व्यक्तिगत ल्यापटप, ट्याब्लेट तथा कार्यालयका अन्य फर्निचर र सामग्रीहरू समेत जलेर नष्ट भए। राष्ट्रिय योजना आयोगको प्रतिवेदनअनुसार बानेश्वरस्थित संसद् भवन जल्दा ३ अर्ब १५ करोड रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको छ। यो भवन हाल पुनर्निर्माण गर्नै नसकिने अवस्थामा पुगेको छ।

सिंहदरबारको प्रमुख प्रशासनिक भवनको मुख्य भाग अर्थात् पश्चिमी मोहडा पनि आगजनीमा ध्वस्त भयो। अंग्रेजी 'सी' आकारमा रहेको मूल भवनसँगै वरिपरीको भाग जलेर मानिस जानै नसक्ने गरी जोखिमपूर्ण बन्यो।

१२० वर्षभन्दा पुरानो मूल भवनभित्र रहेको ऐतिहासिक तथा पुरातात्त्विक महत्त्वको 'स्टेट हल' सँगै मन्त्रिपरिषद् तथा प्रधानमन्त्रीको कार्यालय र बैठक कक्ष पूरै जल्यो। त्यहाँ रहेका ऐतिहासिक फर्निचर, कम्प्युटर, सीसीटीभी, टेलिफोन, आईटी, बिजुली बत्ती, सुरक्षा प्रणाली तथा अति महत्त्वपूर्ण र ऐतिहासिक दस्तावेजहरू जलेर नष्ट भए।

पुरातात्त्विक र सम्पदाको क्षतिको मूल्याङ्कनबाहेक सिंहदरबारको मूल भवनमा मात्रै १ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको भौतिक सम्पत्ति क्षति भएको छ। सिंहदरबारको मूल भवनमा हाल पुनर्निर्माणको काम चलिरहेको छ।

सर्वोच्च अदालतको मुख्य भवनसँगै हजारौं नागरिकको न्यायसँग जोडिएका महत्त्वपूर्ण कागजात र मिसिलहरू पनि आगोले खरानी बनाइदियो। आगजनीबाट सर्वोच्च अदालतका करिब ८५ प्रतिशत महत्त्वपूर्ण मिसिलहरू जलेर नष्ट भए।

सर्वोच्च अदालत परिसरमा रहेका सवारी साधन, इजलास, न्यायाधीश तथा कर्मचारीका च्याम्बर, महत्त्वपूर्ण फाँटहरू, अभिलेख शाखा र पुस्तकालय सबै जले। सर्वोच्च अदालतले आफ्नो आधिकारिक वेबसाइटमार्फत जारी गरेको सूचनाअनुसार २३ हजार ८ सय ४३ वटा मुद्दाका मिसिलहरू पूर्ण रूपमा नष्ट भएका छन्।

अदालतको आफ्नै तथ्याङ्कअनुसार यस आगजनीबाट कुल १ अर्ब २३ करोड ६२ लाख ३८ हजार ५२ रुपैयाँ ५० पैसा बराबरको क्षति भएको छ। हाल नयाँ भवनको निर्माण कार्य अन्तिम चरणमा रहेकाले पुरानो जलेको सर्वोच्चको भवन भने अझै जस्ताको तस्तै देखिन्छ।