जलवायु परिवर्तनकै कारण भोटेकोशीमा बाढी आएको वैज्ञानिक पुष्टि भयो : वर्ल्ड वेदर एट्रिब्युसन

काठमाडौं : रसुवाको भोटेकोशी हुँदै त्रिशूली नदीमा आएको विनाशकारी बाढी निम्त्याउने हिमनदी विखण्डनमा मानव सिर्जित जलवायु परिवर्तनको प्रत्यक्ष भूमिका रहेको एक अन्तर्राष्ट्रिय वैज्ञानिक अध्ययनले पुष्टि गरेको छ।

‘वर्ल्ड वेदर एट्रिब्युसन’द्वारा प्रकाशित अध्ययन प्रतिवेदन अनुसार बढ्दो तापक्रम, पातलिँदै गएका हिमनदी, पग्लिँदै गरेको चट्टानमा जमेको हिउँ र कमजोर भूगर्भीय संरचनाको संयुक्त प्रभावका कारण यो विपत्ति निम्तिएको हो।

अध्ययनकी लेखक तथा इम्पेरियल कलेज लन्डनकी जलवायु वैज्ञानिक डा. फ्रिडरिक ओट्टोले यो विपत्तिको पृष्ठभूमि तयार पार्न मानव सिर्जित जलवायु परिवर्तनले भूमिका खेलेको तथ्यमा ‘कुनै शङ्का नरहेको’ स्पष्ट पारिन्।

यो वैज्ञानिक निष्कर्ष सार्वजनिक भएकै समयमा नेपाली अधिकारीहरूले विपद्मा बेपत्ता हुनेहरूको सङ्ख्या ५ हजार १७९ बाट संशोधन गरी ६ हजार १५० पुगेको जनाएका छन्। बुधबार सार्वजनिक पछिल्लो तथ्याङ्क अनुसार मृतकको सङ्ख्या करिब १ हजार ४ सय पुगेको छ।

लेदोसहितको भीषण बाढीको नेपालमा हजारौँ घरहरू बगाएको छ भने जलविद्युत् तथा सडक पूर्वाधारहरू पूर्ण रूपमा ध्वस्त पारेको छ।

५.२ म्याग्निच्युडको धक्का बराबरको पहिरो
वैज्ञानिकहरूका अनुसार नेपालतर्फको लाङटाङ लिरुङ हिमालको चुचुरोनजिकैबाट हिमनदीको विशाल ढिस्को खसेपछि यो विपत्ति सुरु भएको थियो।

अमेरिकी भूगर्भ सर्वेक्षणका अनुसार हिमनदीको विशाल चट्टानी खण्ड खस्दा त्यसले ५.२ म्याग्निच्युडको भूकम्पसरह धक्का मापन गराएको थियो।

प्रतिवेदन अनुसार मानव सिर्जित जलवायु परिवर्तनका कारण यस क्षेत्रमा जुलाई र अगस्ट महिनाको तापक्रम सामान्यभन्दा करिब १.५ डिग्री सेल्सियस बढी थियो।

यस क्षेत्रका हिमनदीहरू प्रतिवर्ष करिब आधा मिटर (०.५ मिटर) का दरले पातलिँदै गएका छन्, जसले चट्टानी दरारहरूलाई थप अस्थिर बनाइरहेको छ।

गत अक्टोबर र नोभेम्बरमा भएको भारी हिमपातका कारण यस वर्षको सुरुआतमै हिउँ पग्लिएर ठूलो परिमाणमा पानी जम्मा भएको थियो।

सन् २०१५ मा आएको ७.८ म्याग्निच्युडको गोरखा भूकम्पले समेत यस भेगको जमिन र भित्री चट्टानलाई कमजोर बनाएको अध्ययनमा उल्लेख छ।

अध्ययनका अर्का लेखक तथा उट्रेच विश्वविद्यालयका जलविज्ञ डा. वाल्टर इमरजिलले यो क्षेत्र पहिलेदेखि नै भूगर्भीय रूपमा कमजोर भिरालो भूभाग रहेको र सन् २०१५ को भूकम्प तथा हिउँ पग्लिने क्रमले त्यसलाई थप अस्थिर बनाएको बताए।

त्यस्तै, अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयका भूगर्भशास्त्रका प्राध्यापक डा. माइक सर्लले हिमालय शृङ्खला निरन्तर माथि उठिरहेकाले हिमनदीको ढलान झन्–झन् भिरालो हुँदै गएको र यति ठूलो हिमनदीको ढिस्को एकैपटक खस्नु असामान्य घटना भएको टिप्पणी गरे।

डन्डी विश्वविद्यालयका हिमनदीविद् डा. साइमन कुकले कुनै एउटा मात्र घटनालाई जलवायु परिवर्तनसँग जोड्न कठिन भए पनि बढ्दो तापमानले अन्ततः उच्च हिमाली वातावरणलाई अस्थिर बनाइरहेको पुष्टि भएको बताएका छन्।

राष्ट्रसंघमा जलवायु न्यायको मुद्दा उठाइने
विश्वव्यापी हरितगृह ग्यास उत्सर्जनमा नगण्य योगदान भए पनि नेपाल जलवायु परिवर्तनको चरम जोखिममा परेको भन्दै नेपाली अधिकारीहरूले विश्व समुदायको ध्यानाकर्षण गराएका छन्।

यसै सन्दर्भमा, प्रधानमन्त्रीका रूपमा पहिलो विदेश भ्रमण गर्दै प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह अर्को साता न्युयोर्कमा आयोजना हुने संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासभामा सहभागी हुँदैछन्।

उनले महासभालाई सम्बोधन गर्दै हालैको यो विनाशकारी विपद् र हिमाली मुलुकहरूले पाउनुपर्ने ‘जलवायु न्याय’को पक्षमा नेपालको तर्फबाट सशक्त आवाज उठाउने कार्यक्रम छ।