कमिला, साङ्ला र झिँगाबाट सिक्न सकिन्छ सही निर्णय लिने पाँच उपाय

एजेन्सी : हामी मानिसहरू आफ्नो सोच्ने र तर्क गर्ने क्षमताका कारण आफूलाई विकासको सिंढीमा सबैभन्दा माथि मान्छौँ। तर, लामो समय सोचविचार गरेर पनि हामी कहिलेकाहीँ गलत निर्णय लिन पुग्छौँ।

यसको ठीक उल्टो, एकदमै मसिनो दिमाग हुने साना कीराहरूको समस्या समाधान गर्ने र निर्णय लिने क्षमताले भने हामीलाई अचम्ममा पार्न सक्छ।

यी साना जीवहरूबाट प्रेरित भएर मानिसले पनि छिटो र सही निर्णय लिने विभिन्न तरिका सिकेका छन्। यहाँ कीराहरूबाट सिक्न सकिने ५ महत्त्वपूर्ण कुराहरू दिइएका छन्, जसले हामीलाई अझ प्रभावकारी र समझदारीपूर्ण निर्णय लिन मद्दत गर्न सक्छन्:

कमिला जसरी सबै विकल्पहरू खोज्नुहोस्
हामीसँग धेरै विकल्प हुँदा सही निर्णय लिन गाह्रो हुन्छ, जसलाई ‘चोइस ओभरलोड’ भनिन्छ। खाना खोज्ने क्रममा कमिलाहरूले पनि यस्तै समस्याको सामना गर्छन्।

यसको समाधानका लागि उनीहरू एउटा गज्जबको तरिका अपनाउँछन्। सुरुवातमा, खोजी गर्ने कमिलाहरू आफ्नो दुलोबाट निस्केर फरक-फरक बाटोतिर लाग्छन्। जाँदा र फर्किंदा उनीहरूले भुइँमा ‘फेरोमोन’ नामको एक विशेष गन्धयुक्त रसायन छाड्छन्।

जुन बाटो छोटो र सजिलो हुन्छ, त्यहाँबाट खाना लिएर कमिलाहरू छिटो फर्किन्छन् र पुनः त्यही बाटो प्रयोग गर्छन्। जति धेरै कमिला त्यो बाटो हिँड्छन्, फेरोमोनको गन्ध त्यति नै कडा हुँदै जान्छ। यसरी, सबै कमिला मिलेर अन्त्यमा सबैभन्दा उत्तम बाटो पत्ता लगाउँछन्।

यसलाई ‘एन्ट कोलोनी अप्टिमाइजेसन’ भनिन्छ। यसैबाट सिकेर मानिसहरूले ट्राफिक व्यवस्थापन, टेलिकम नेटवर्क र डेलिभरी सिस्टमलाई चुस्त बनाउन कम्प्युटर प्रोग्रामहरू विकास गरेका छन्।

मौरी जसरी बहुमतको आधारमा निर्णय लिनुहोस्
नयाँ घार बनाउने ठाउँ खोज्दा मौरीहरूले पनि चीलरकै जस्तो तरिका अपनाउँछन्।

केही मौरीहरू बाहिर निस्केर विभिन्न ठाउँको खोजी गर्छन्। उनीहरू फर्केर आएपछि ‘वागल डान्स’मार्फत अन्य मौरीहरूलाई जानकारी दिन्छन्। ठाउँ जति राम्रो हुन्छ, उनीहरू त्यति नै लामो समयसम्म नाच्छन्।

जब धेरै मौरीहरू एउटै ठाउँको पक्षमा नाच्न थाल्छन्, तब सबै मौरी त्यही ठाउँमा सर्ने निर्णय गर्छन्। यो प्रक्रिया मानिसको लोकतन्त्रमा बहुमतबाट लिइने निर्णयजस्तै हो।

सलह जसरी केही बेर रोकिएर विचार गर्नुहोस्
जब समूहमा दुईथरी विचार आउँछन्, तब मानिसलाई आफ्नो राय बदल्न निकै गाह्रो हुन्छ। बहस चर्किँदै जाँदा सबै आ-आफ्नो अडानमा झन् बलियो गरी उभिन्छन्।

बेलायतको युनिभर्सिटी अफ बाथका प्रोफेसर क्रिस्टियन (किट) येट्सले सलहमा गरेको अध्ययनले रोचक तथ्य फेला पारेको छ।

सलहहरू जब दिशा परिवर्तन गर्ने निर्णय गर्छन्, उनीहरू सिधै यता वा उता जानुको सट्टा केही बेर रोकिन्छन्। यसरी रोकिँदा उनीहरूलाई नयाँ दिशा तय गर्न र समूहलाई एउटै निर्णयमा ल्याउन सजिलो हुन्छ।

येट्सका अनुसार, मानिसले पनि कुनै विवाद वा कठिन निर्णयमा तुरुन्तै पक्ष लिनुको सट्टा केही बेर सोच्ने समय लिँदा सहमतिमा पुग्न सजिलो हुन्छ।

साङ्ला जसरी विविधताबाट फाइदा लिनुहोस्
कुनै बहसमा शक्तिशाली र प्रभावशाली व्यक्तिहरू छन् भने उनीहरूले निर्णयलाई आफ्नो पक्षमा पार्न सक्छन्। तर, साङ्लामा गरिएको अध्ययनले समूहमा फरक-फरक स्वभावका सदस्यहरू हुँदा निर्णय प्रक्रिया अझ प्रभावकारी हुने देखाएको छ।

टोकियो मेट्रोपोलिटन युनिभर्सिटीका प्रोफेसर इसाक प्लानास सिट्जाले साङ्लाहरू कसरी लुक्ने ठाउँ छान्छन् भनेर अनुसन्धान गरेका थिए।

जब समूहका सबै साङ्ला एउटै स्वभावका थिए, तब उनीहरूले सही ठाउँ छान्न सकेनन्। तर, जब समूहमा निडर, डराउने, र लजालु जस्ता फरक-फरक स्वभावका साङ्लाहरू थिए, उनीहरूले छिटो र सही ठाउँ रोजे।

यसको अर्थ, मानिसको समूहमा पनि फरक-फरक विचार र स्वभाव भएका व्यक्तिहरू हुँदा सबै पक्षमा छलफल हुन्छ र उत्तम निर्णय निस्कन्छ।

झिँगा जसरी जानकारी संकलन गर्नुहोस्
हामी कहिलेकाहीँ मनको आवाजलाई दबाएर तर्कलाई मात्र सुन्छौँ, जसले गर्दा गलत निर्णय हुन सक्छ। तर, फ्रुट फ्लाइ अर्थात् स-साना झिँगाहरूले हामीलाई बाहिरी जानकारी र भित्री अनुभवलाई कसरी सन्तुलन गर्ने भनेर सिकाउँछन्।

जब झिँगाहरूले मीठो तर पोषण नभएको र नमिठो तर पौष्टिक खानामध्ये एउटा रोज्नुपर्ने हुन्छ, उनीहरूले दुवैको फाइदा र बेफाइदा जोखेर पौष्टिक खाना नै रोज्छन्।

सामान्य अवस्थामा उनीहरू पहिलो विकल्प छान्छन्, तर धेरै भोकाएको बेला भने नमीठो नै भए पनि दोस्रो विकल्प प्रयोग गर्छन्।

झिँगाहरूजस्तै, हामीले पनि कुनै महत्त्वपूर्ण निर्णय लिनुअघि आफ्ना पुराना अनुभव, भित्री भावना, र उपलब्ध जानकारीहरूलाई राम्रोसँग विश्लेषण गर्नु पर्छ।

बीबीसीमा प्रकाशित सामग्रीको नेपाली अनुवाद