कलाकार बले जोडिएको बलात्कार घटनामा कस्ता प्रतिक्रिया आइरहेका छन् ?

काठमाडौं : कलाकार सागर लम्साल 'बले'माथि बलात्कारको आरोप लागेपछि यतिबेला सामाजिक सञ्जालमा बहस छेडिएको छ। अमेरिकामा रहेकी एक नेपाली युवतीले आफूमाथि वर्ष दिनअघि 'जबरजस्ती करणी' भएको विषय फेसबुकमार्फत सार्वजनिक गरेपछि नेपाली कला क्षेत्रका महिला कलाकारहरूले प्रतिक्रिया जनाइरहेका छन्।

कानुनी रूपमा आरोपको पुष्टि वा खण्डन हुन बाँकी रहे पनि, यो घटनाले समाजमा व्याप्त पीडितलाई हेर्ने दृष्टिकोण, न्याय प्राप्तिमा हुने ढिलाइ र अपराधीलाई संरक्षण दिने प्रवृत्तिको विरुद्धमा बहस भइरहेको छ। स्थापित कलाकारहरूले समाजको 'परम्परागत चस्मा' उतारेर हेर्न र दोषीलाई कानुनी कठघरामा ल्याउनुपर्नेमा जोड दिएका छन्।

पीडितले नै शिर झुकाउनुपर्ने सामाजिक विडम्बना र मौनता तोड्न लाग्ने समयलाई लिएर कलाकारहरूले टिप्पणी गरिरहेका छन्। कलाकारहरूले समाजको संवेदनशीलता, पीडितप्रतिको व्यवहार र न्याय प्रणालीबारे आफ्ना धारणा राखेका छन्।

अभिनेत्री रेखा थापाले महिलाको आवाज सुन्ने संस्कार विकास गर्नुपर्नेमा जोड दिएकी छन्। उनले लेखेकी छन्, "यदि हामी आफ्नी छोरी-बहिनीलाई माया गर्छौं भने, त्यसको सबैभन्दा राम्रो तरिका उनीहरूको कुरा सुन्नु हो। परम्परा र पूर्वाग्रहको चस्मा हटाएर हेर्ने हो भने, हरेक युवतीभित्र परिवर्तन ल्याउने शक्ति रहेको उनले संकेत गरेकी छन्।"

अभिनेत्री केकी अधिकारीले समाजको विडम्बनालाई औँल्याउँदै पीडितले नै शिर झुकाएर हिँड्नुपर्ने अवस्थामाथि प्रश्न उठाएकी छन्। उनले अपराधी डराउने र पीडित सुरक्षित हुने समाज निर्माण सम्भव छ कि छैन भन्ने प्रश्न आज झन् सान्दर्भिक बनेको बताएकी छन्। यस्तो विषयमा बोल्न साहस चाहिने भन्दै उनले पीडितलाई सम्मान र सुरक्षा दिन तथा दोषीलाई कानुनी कठघरामा ल्याउनुपर्ने धारणा व्यक्त गरेकी छन्।

उनले लेखेकी छन्, "हाम्रो समाजको विडम्बना नै यही हो कि यहाँ पीडितले शिर झुकाएर हिँड्नुपर्छ र अपराधी कतिपय अवस्थामा ‘हिरो’ बनेर घुमिरहेका हुन्छन् । एउटा यस्तो समाज जहाँ अपराधी डराओस्, पीडित होइन, के यो कल्पनामा मात्र सीमित छ कि हामी साँच्चै निर्माण गर्न सक्छौं ? अनि सुन्नुस् त, यस्तो किसिमको कठोर समाजमा नि बोल्न ठूलो साहस चाहिन्छ ,अनि त्यो साहस बटुल्न समय लाग्छ। कम्तीमा यस्तो घटनामा अलिक संवेदनशील बनेर सोचौं, लेखौं। पीडितलाई सुरक्षा र सम्मान दिऔँ, अपराधीलाई सामाजिक बहिष्कार र कानुनी कठघरासम्म पुर्याऔँ।"

यसैगरी अभिनेत्री रिचा शर्माले बलात्कार हो भनेर सावित हुन वा मान्न मात्र पनि पीडित महिला बीभत्स तरिकाले मारिनै पर्ने हो र भन्दै प्रश्न गरेकी छन्। उनले लेखेकी छन्, "भनेपछि ‘बलात्कार हो’ भनेर सावित हुन (वा मान्न मात्र पनि), पीडित महिला बीभत्स तरिकाले मारिनै पर्ने हो?"

त्यस्तै, अभिनेत्री आँचल शर्माले कवितात्मक शैलीमा आफ्नो प्रतिक्रिया दिँदै ‘राम्रो’ र ‘नराम्रो’ छुट्याउन समाजले देखिने आवरणभन्दा पर जानुपर्ने सन्देश दिएकी छन्। बाहिरी व्यवहार, बोली, पहिरन र व्यक्तित्वले मात्रै मानिसको वास्तविक चरित्र नबताउने भन्दै उनले प्रश्न उठाएकी छन् कतै नराम्रो कुरा राम्रोको भेषमा त आएको छैन ?

उनले लेखेकी छन्, "राम्रो नराम्रो कसरी छुट्याऊँ म यहाँ? मुकुट लगाएकाहरूलाई कसरी चिनौं म यहाँ? राम्रो किन र कसरी ? नराम्रो-किन र कसरी भनौं म यहाँ? मिलनसार, हाँस्ने, मिठो बोली-यी राम्रो हुन् कि नराम्रो ? रुखो बोली, नमिल्दो चालढाल, रिसाहा अवतार- यी राम्रो हुन् कि नराम्रो ? यी सबै देखिने चिज मात्र हुन् कि ? सफा कपडा, टल्केका जुत्ता, सधैँ मगमगाउने शरीर-भित्र लुकाइएका त्यो कालो मसानलाई बुझौं म कसरी ? आँखाले देखेको सत्य हो कि भ्रम मात्रै? कि यहाँ नराम्रो सधैँ राम्रोको भेषमा आउँछ...?’

गायिका एलिना चौहानले छोटो तर स्पष्ट सन्देश दिँदै न्यायप्रतिको अपेक्षा व्यक्त गरेकी छन्। उनले नयाँ सरकार आयो अब कुनै अपराधी बच्ने छैन भन्दै लेखेकी छन्। ‘निर्दोष नफसोस्, अपराधी नबचोस्,’ भन्ने उनको भनाइले निष्पक्ष अनुसन्धान र न्यायिक प्रक्रियाको माग झल्काउँछ।

यसैगरी प्रिज्मा खतिवडाको स्टाटसले पनि व्यापक ध्यान खिचेको छ, विशेषगरी किनभने यसअघि उनी र लम्सालबीच विवादसमेत चर्चामा आएको थियो। प्रिज्माले आफ्नो स्टाटसमार्फत समाजको सोचमाथि गम्भीर प्रश्न उठाएकी छन्। 

उनी लेख्छिन्, "‘हामी सधैँ सोध्छौं,‘किन ढिलो बोलिन ?’ तर कहिल्यै बुझ्न खोज्दैनौं- ‘बोल्न कति गाह्रो थियो’ हिम्मत गरेर आवाज उठाउनेलाई कमजोर बनाउने होइन, साथ दिने बनौं।’ छोरी मान्छे बाहिर आएर आफू माथि भएको अपराधबारे बोल्दा, उल्टै उसकै चरित्र हत्या गर्न छोडौं। पीडितलाई होइन, दोषीलाई प्रश्न गरौं। न्याय मिलोस्, दोषीलाई कडा सजाय होस्।"

यो घटनाले फेरि एक पटक नेपाली समाजमा लैंगिक हिंसा, पीडितप्रतिको दृष्टिकोण र सार्वजनिक व्यक्तिहरूप्रति अन्धविश्वासजस्ता विषयहरूलाई बहसको केन्द्रमा ल्याएको छ। 

नेपाल न्यूज बैंक/आंशिक सम्पादनसहित