इजरायली हवाई आक्रमणमा इरानका प्रभावशाली नेता अली लारीजानीको मृत्यु, इरानको भविष्यमा कस्तो असर पर्ला?

एजेन्सी : इजरायली हवाई आक्रमणमा इरानका सबैभन्दा अनुभवी र प्रभावशाली नीति निर्मातामध्येका एक, अली लारीजानीको मृत्यु भएको छ। यो घटना इरानका लागि निकै चुनौतीपूर्ण र संवेदनशील समयमा आएको छ।​​​​​​

लारीजानी सैन्य कमान्डर नभए पनि इरानको रणनीतिक निर्णय प्रक्रियामा उनको ठूलो भूमिका थियो। उनी ‘सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्’को सचिवको रूपमा युद्ध, कूटनीति र राष्ट्रिय सुरक्षाका मुख्य निर्णयहरूको केन्द्रमा थिए।

अमेरिका र इजरायलसँगको टकरावमा उनको सल्लाह र अडानलाई इरानी प्रशासनले निकै महत्त्व दिने गर्थ्यो।

गत फेब्रुअरी २८ मा इरानका सर्वोच्च नेता अली खामेनीको मृत्यु भएपछि लारीजानीले इरान लामो युद्धका लागि तयार रहेको भन्दै आक्रामक अभिव्यक्ति दिएका थिए। अहिले इरानी सञ्चारमाध्यमले लारीजानीको मृत्यु भएको पुष्टि गरेका छन्।

पछिल्ला केही हप्ताहरूमा इरानका धेरै वरिष्ठ अधिकारी र कमान्डरहरू मारिएका छन्। यसले इरानको नेतृत्व संरचनालाई ध्वस्त पार्ने योजनाबद्ध प्रयास भइरहेको सङ्केत गर्छ।

लारीजानी कस्ता नेता थिए?
पश्चिमा मुलुकहरूप्रति कडा नीति राख्ने भए तापनि इरानभित्र लारीजानीलाई एक व्यावहारिक नेता मानिन्थ्यो।

उनी केवल चर्को भाषणमा भन्दा पनि सोचेर-सम्झेर रणनीति बनाउन सिपालु थिए। चीनसँगको दीर्घकालीन सहयोग सम्झौतामा उनले विशेष दूतका रूपमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका थिए।

मृत्युको समयमा उनले सम्हालिरहेका तीन मुख्य संकट:
१. युद्ध व्यवस्थापन: उनले इरानलाई लामो समयसम्म लड्न तयार रहनुपर्ने र हर्मुज जलसन्धि बन्द गरेर विश्वको ध्यान तान्नुपर्ने तर्क गरिरहेका थिए।

२. आन्तरिक आन्दोलन: इरानमा आर्थिक समस्याका कारण सुरु भएको आन्दोलनले सरकार नै ढाल्ने प्रयास गरिरहेको छ। यसलाई दबाउन सरकारले गरेको कारबाहीमा हजारौँ प्रदर्शनकारीको मृत्यु भइसकेको छ।

३. परमाणु कार्यक्रम र वार्ता: अमेरिका र इजरायलको आक्रमणका कारण इरानको परमाणु कार्यक्रम र रोकिएको कूटनीतिक वार्ताहरू अन्योलमा परेका छन्।

अबको अवस्था के होला?
लारीजानीको मृत्युपछि यी सबै समस्याहरू अब कोभन्दा माथि जाने हुन् भन्ने निश्चित छैन। उनको उत्तराधिकारी जो आए पनि उनीमाथि इजरायली आक्रमणको उत्तिकै खतरा रहनेछ।

अब इरानको सत्तामा सेनाको पकड झन् बलियो हुने देखिएको छ।

राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियानका अनुसार, यदि शीर्ष नेतृत्वले काम गर्न सकेन भने सेनाले सिधै निर्णय लिन सक्ने अधिकार पाएको छ। यसले गर्दा निर्णयहरू छिटो त होलान्, तर ती कत्तिको समन्वयात्मक हुन्छन् भन्नेमा शङ्का छ।

यसैबीच, इरानको नेतृत्वले नयाँ सर्वोच्च नेताका रूपमा मोज्तबा खामेनीलाई अघि सारे पनि यसबारे औपचारिक घोषणा गर्न ढिलाइ गरिरहेको छ। यो सुरक्षाको कारणले हो वा आन्तरिक कलहका कारणले, त्यो अझै प्रस्ट छैन।